گزارش آمانو؛ زیر سایه ادعای ابعاد احتمالی نظامی

فرارو- تازه‌ترین گزارش مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی، درباره برنامه هسته‌ای ایران، با‌‌ همان محتوایی که از هفته‌ها پیش رسانه‌های غربی خبر داده بودند منتشر شد. یوکیا آمانو در حالی این گزارش را در اختیار ۳۵ عضو شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی قرار داد تا در نشست فصلی این شورا در وین مقرر آژانس مبنای برای بررسی پرونده هسته‌ای ایران قرار گیرد که پیش از این و از مدت‌ها قبل رسانه‌ها غربی، در جریان محتوای آن بوده‌اند و به نوعی اطلاعاتی که قرار است محرمانه باشد همچون گذشته ابتدا سر از رسانه‌ها درآورد و بعد روی میز دیپلمات‌ها قرار گرفت. تازه‌ترین گزارش یوکیا آمانو همانطور که رسانه‌ها و دیپلمات‌های غربی هم پیش‌تر وعده داده‌اند متفاوت‌تر از گزارش‌های پیشین بود و این بار صریح‌تر از قبل به ابعاد احتمالی نظامی برنامه هسته‌ای ایران پرداخته شده است. این گزارش در دو بخش تنظیم شده است که بخش نخست آن در ۱۰ صفحه و ۵۷ بند همچون گذشته برنامه‌های جاری هسته‌ای ایران را مورد بررسی قرار داده است. در بخش خلاصه این گزارش آمده است: ‌۵۲- در حالی که آژانس به راستی‌آزمایی عدم انحراف مواد هسته‌یی اعلام شده در تاسیسات هسته‌یی و در مکان‌هایی خارج از این تاسیسات که این مواد به طور معمول در آنجا استفاده می‌شوند ادامه می‌دهد، از آن‌جا که ایران همکاری لازم را به عمل نمی‌آورد و از جمله پروتکل الحاقی را اجرا نمی‌کند آژانس قادر نیست اطمینان موثق درباره فقدان مواد و فعالیت‌های هسته‌یی اعلام نشده در ایران را فراهم، و جمع بندی کند که مواد هسـته‌یی در ایران برای مقاصد صلح‌آمیز است. ‌۵۳- آژانس در رابطه با ابعاد نظامی احتمالی برنامه هسته‌یی ایران، نگرانی‌های جدی دارد. بعد از ارزیابی دقیق و موشکافانه اطلاعات وسیعی که در اختیارش است، آژانس دریافت که این اطلاعات، در مجموع معتبر هستند. این اطلاعات حاکی از آن است که ایران فعالیت‌هایی را در ارتباط با توسعه ادوات انفجاری هسته‌یی انجام داده است. این اطلاعات همچنین نشان می‌دهد که پیش از پایان سال ‌۲۰۰۳، این فعالیت‌ها تحت یک برنامه تنظیم شده، انجام گشته و برخی از این فعالیت‌ها ممکن است همچنان ادامه داشته باشند. ‌۵۴- نظر به نگرانی‌هایی که در سطور فوق شناسایی شد، از ایران خواسته می‌شود، به منظور فراهم کردن توضیحات روشنگرانه نسبت به ابعاد نظامی احتمالی برنامه هسته‌یی‌اش که در ضمیمه گزارش مورد شناسایی قرار گرفتند، بدون تعلل و به طور محتوایی وارد گفت‌وگو و همکاری با آژانس شود. ‌۵۵- آژانس مشغول کار با ایران به منظور حل و فصل ناهمخوانی موجود در راستی آزمایی موجودی فیزیکی آزمایشگاه تحقیقاتی چند منظوره جابر بن حیان است. ‌۵۶- به منظور ایجاد اعتماد بین‌المللی به ماهیت صرفا صلح‌آمیز برنامه هسته‌یی ایران، مدیرکل از ایران می‌خواهد، همان‌گونه که در قطعنامه‌های الزام‌آور شورای حکام و شورای امنیت خواسته شده، در جهت اجرای کامل موافقتنامه پادمان و سایر تعهداتش از جمله: اجرای مفاد پروتکل الحاقی، اجرای کد اصلاحی‌۱ /‌۳ ترتیبات فرعی موافقتنامه پادمان‌هایش، تعلیق فعالیت‌های مرتبط با غنی‌سازی، تعلیق فعالیت‌های مرتبط با آب سنگین، گام بردارد و همانطور که در فوق اشاره شد، به نگرانی‌های جدی آژانس درمورد ابعاد نظامی احتمالی برنامه هسته‌یی‌اش بپردازد. ‌۵۷- مدیرکل به گزارش‌دهی به طور مقتضی ادامه خواهد داد. اما مهم‌ترین و جنجال برانگیز‌ترین بخش گزارش تازه آژانس، ضمیمه ۱۲ صفحه‌ای آن است که با عنوان «ابعاد نظامی احتمالی برنامه اتمی ایران» منتشر شده است. این در حالی است در دو گزارش پیشین یوکیا آمانو، مدیر کل تازه کار آژانس - که پس از کناره گیری محمد البرادعی مدیر کل سابق آژانس، سومین گزارش خود درباره برنامه هسته‌ای ایران را منتشر کرده است- پرونده مطالعات ادعایی یا‌‌ همان ابعاد احتمالی نظامی برنامه هسته‌ای ایران که در زمان مدیر کل سابق مختومه شده بود را معمولا نه به طور جداگانه بلکه در‌‌ همان بخش نخست گزارش انتشار می‌داد. براین اساس این نخستین بار است که آژانس در مورد نشانه‌هایی از «ابعاد نظامی احتمالی» در برنامه اتمی ایران، جزئیاتی تا این اندازه مفصل منتشر می‌کند. این ضمیمه ۱۲ صفحه‌ای دارای سه بخش است. در بخش اول ضمیمه، تاریخچه‌ای از تلاش‌های آژانس برای یافتن پاسخ سئوالات و ابهاماتی که در مورد اهداف و ماهیت جنبه‌های نگران کننده برنامه اتمی ایران ارائه شده است. بخش دوم هم به منابع و اعتبار اطلاعات و چگونگی بررسی آن‌ها توسط آژانس اختصاص دارد. اما در بخش سوم، تحلیل آژانس از اطلاعات در دسترس و ارتباط آن با جنبه‌های نگران کننده برنامه اتمی ایران ارائه شده است. آمانو در این گزارش مدعی شده است که آژانس به یک برنامه رایانه‌ای ایران دست یافته که در آن نوعی مدل سازی احتمالی برای ساخت بمب اتمی وجود دارد. با این حال تاکید نشده است که ایران در حال ساخت سلاح اتمی است. در گزارش آمانو عمدتا سه ادعا مطرح شده است:1- یکی از این ادعا‌ها مربوط به تصاویر ماهواره‌ای از کانتینر فولادی است که ادعا شده در آن آزمایش‌های هسته‌ای انجام می‌شود. هفته پیش نیز خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از دیپلمات‌ها خبر داده بود که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اطلاعات جدیدی دارد که نشان می‌دهد ایران محفظه‌های بزرگ فولادی ساخته که «برای آزمایش انفجارهای اتمی با مقاصد تسلیحاتی استفاده می‌شود.» این در حالی است که پس از انتشار این اخبار برخی دانشمندان نیز تاکید کردند که محفظه‌های بزرگ فولادی تنها برای انفجاری‌های اتمی نیست و این کانتینر‌ها دارای کاربرد دوگانه هستند و می‌توانند در صنعت راه سازی و مهندسی عمران مورد استفاده قرار گیرد. ۲-ادعای دیگر گزارش پیرامون تلاش ایران برای طراحی نمونه‌های رایانه‌ای کلاهک هسته‌ای است. اتهامی که پیش نیز بار‌ها از سوی غرب علیه ایران مطرح شده اما تاکنون مستنداتی از آن ارایه نشده است. ۳- ادعای سوم مطرح شده در این گزارش نیز استفاده ایران از کمک دانشمندان خارجی برای برداشتن گام‌های اساسی در جهت تولید سلاح هسته‌ای و غلبه بر مشکلات فنی است. چندی پیش نیز روزنامه واشنگتن پست در مقاله‌ای به نقل از کار‌شناسان اتمی و دیپلمات‌های غربی نوشت گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی نشان می‌دهد ایران به کمک دانشمندان خارجی توانسته است موانع مهم فنی را برطرف کند و به آستانه توانایی هسته‌ای برسد. در این مقاله که در شماره روز دوشنبه، ۱۶ آبان (۷ نوامبر) روزنامه واشنگتن پست انتشار یافته آمده است که اسناد و اطلاعات آژانس حاکی از آن است که یک دانشمند شوروی سابق و نیز کار‌شناسان کره شمالی و پاکستانی برای سال‌ها در این زمینه به ایران کمک کردند. دیپلمات‌ها و کار‌شناسان به واشنگتن‌پست گفته‌اند که «مستندات تازه نشان می‌دهد یک دانشمند تسلیحاتی شوروی سابق طی چندین سال شیوه‌های ساخت چاشنی‌های دقیق انفجاری را که برای به‌کارانداختن واکنش زنجیره‌ای اتمی لازم است به دانشمندان ایرانی آموزش داده‌است.» بنا بر این گزارش، «متخصصان پاکستان و کره شمالی نیز فناوری‌های مهمی را در اختیار جمهوری اسلامی گذاشته‌اند که این امر در تقویت توانمندی‌های هسته‌ای ایران تاثیر مهمی داشته‌است.» در این گزارش ادعا شده که از جمله کار‌شناسان هسته‌ای که در این سال‌ها به ایران در پیشبرد برنامه هسته‌ای‌اش کمک کرده‌اند واچسلاو دانیلنکو، کار‌شناس اتحاد جماهیر شوروی سابق است. بر این اساس این فرد دست‌کم پنج‌سال با ایران همکاری داشته و کمک‌های وی به ویژه در پیشرفت برنامه هسته‌ای ایران در زمینه نظامی موثر بوده است. البته واشنگتن‌پست تاکید داشت که مطالب ارایه شده در گزارش آمانو بیش از هر چیز متکی بر اسناد ارایه شده توسط سازمان‌های جاسوسی آمریکا، انگلیس و رژیم صهیونیستی است. موضوعی که خود آمانو نیز در گزارش تازه خود بر آن تاکید کرده است. مدیر کل آژانس در گزارش خود مدعی شده است که سازمان تحت نظارت وی حداقل از ۱۰ کشور درباره جوانب نظامی احتمالی برنامه هسته‌ای ایران اطلاعات جامعی دریافت کرده و این اطلاعات «در مجموع» معتبر است. آمانو مدعی شده است که است که پیش از پایان سال ۲۰۰۳ میلادی، فعالیت‌های اتمی نظامی احتمالی ایران در چارچوب یک برنامه سازمان یافته انجام می‌شد و این امکان وجود دارد که در حال حاضر نیز برخی از این فعالیت‌ها ادامه داشته باشد. آژانس همچنین ادعا کرده است که مدارکی به حجم بیش از یک هزار صفحه اعم از مراسلات، گزارش‌ها، نمودار‌ها، طرح‌های مهندسی و ویدیو‌ها بدست آورده که حاکی از اطلاعاتی «پیچیده» است که با هم ارتباط دارند. این نهاد وابسته به سازمان ملل متحد مدعی شده است که با مطالعه مدارک یاد شده، به خوبی به سازماندهی جوانب نظامی احتمالی برنامه اتمی ایران پیش از سال ۲۰۰۳ میلادی پی برده اما توانایی‌اش برای درک این جوانب پس از سال ۲۰۰۳ کمتر است. در بخشی دیگر از این گزارش، یوکیا آمانو مدعی شده است که ایران برنامه‌ای محرمانه به نام «برنامه آماد» داشته که بیشتر فعالیت‌هایش نیز بین سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۳ میلادی بوده است. برنامه آماد دارای سه بخش بود: پروژه نمک سبز، طرح تولید چاشنی انفجار با قدرت بالا و طراحی مجدد موشک شهاب ۳ برای نصب کلاهک هسته‌ای احتمالی بر روی آن. آژانس در ادامه ادعا کرده است که ایران برخی از فعالیت‌هایی که در چارچوب آماد انجام می‌داده را مجددا آغاز کرده است. تازه‌ترین گزارش مدیر کل آژانس بین المللی انرژی از برنامه هسته‌ای ایران با طرح ادعاهای تازه در حالی در نشست آینده شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی که در تاریخ ۱۷و ۱۸نوامبر (۲۶ و ۲۷ آبان) در مقر آژانس در وین، روی میز ۳۵ عضو این شورا قرار می‌گیرد که به گفته دیپلمات‌های غربی احتمال ارجاع پرونده هسته‌ای ایران با توسل به این ادعا به شورای امنیت سازمان ملل متحد به منظور اعمال تحریم‌های بیشتر به دلیل تاکید چین و روسیه به پایبندی بر رویکرد دیپلماتیک بسیار بعید است؛ مگر آنکه در روزهای آینده اتفاقات دیگری رخ دهد که تحلیل‌ها و پیش بینی‌ها دورافتاده است.

کلمات کلیدی:

▫ احتمالی ▫ روزنـامـه واشنگتن پست ▫ ابعاد بیشتر ...