گزارشی از صادرات پر هزینه خودرو ایرانی

امروز دیگر در گزارش‌های گمرک از صادرات خودرو خبری نیست. از آن رپورتاژ‌های پر زرق و برق تلویزیونی که استفاده مردم کشورهای دیگر از خودروهای ایرانی را به رخ می‌کشید هم خبری نیست. شاید اینکه در جداول و آمار که عنوان «کشورهای عمده مقصد صادرات خودرو» را یدک می‌کشند، تعداد دو دستگاه خودرو ذکر شود به طنز بیشتر شبیه باشد، اما این هم واقعیت دارد. اینکه میانگین قیمت هر دستگاه خودروی ملی صادراتی نیز نزدیک به شش میلیون تومان است در حالی که مصرف‌کننده داخلی باید برای خرید ارزان‌ترین خودرو بیش از هشت میلیون تومان پول بپردازد، هم از آن طنز‌های تلخ است.بعد از آنکه طی سال‌های اخیر، هر منتقدی به روند صادرات خودروی ایرانی به کشورهای توسعه‌نیافته، به سیاه‌نمایی و دشمنی با شکوفایی صادرات متهم می‌شد، حالا و در شهریور 1390، پس از آنکه در گزارش‌های ماهانه خرداد و تیر، دیگر اثری از صادرات خودرو به چشم نمی‌خورد، رییس کمیته صنعت کمیسیون صنایع و معادن مجلس، درباره علت‌های کاهش صادرات خودرو از کشور در چهار ماه نخست امسال می‌گوید: جایگاه صادرات خودرو از ایران از مکان مناسبی در میان صادرکنندگان خودرو در جهان برخوردار نیست. سیدمهدی صادق می‌گوید: با توجه به حجم انبوه تولید انواع خودرو در کشور، صادرات سالانه تعداد محدودی خودرو از کشور قطعا توجیه خاصی ندارد و این رقم هیچ نوع نگرانی برای کاهش یا افت صادرات خودرو از کشور به جای نخواهد گذاشت. واقعیتی که از گزارش‌های ماهانه گمرک به دست می‌آید، آن است که این کاهش در چهار ماهه نخست امسال نبوده، بلکه از اردیبهشت به بعد، دیگر در گزارش‌های گمرک اثری از صادرات خودرو به چشم نمی‌خورد. حال باید پرسید، صادرات دو دستگاه خودرو به رومانی یا اتریش واقعا با چه هدفی انجام شده است. کسی دشمن صادرات نیست و آرزوی هر ایرانی شکوفایی صنعت داخل است. اما اینکه خودروهای ساخت داخل، با قیمت بسیار نازل‌تر از بازار داخلی به کشورهای توسعه‌نیافته صادر شوند و ارقام تاسفباری مثل «صادرات دو دستگاه خودروی ایرانی به رومانی» در جداول آماری گمرک به چشم بخورد، جز جنبه تبلیغی، صرفه اقتصادی دیگری دارد؟ در حالی که خودروهای صادراتی گاه تا بیش از 50‌درصد زیر قیمت بازار داخلی صادر می‌شوند، مدیران خودروساز دولتی اصرار دارند تا این روند زیا‌ن‌ده ادامه یابد. در همین راستا پنجم شهریور مدیرعامل شرکت خدمات پس از فروش ایران خودرو «ایساکو» که در مسکو حضور داشت اعلام کرد: تلاش برای درخشش صنعت خودروی ایران در بازارهای خارجی از طریق تامین قطعات خودروهای صادر شده گروه صنعتی ایران خودرو و تعامل مناسب در بازار قطعات با شرکا از اولویت‌های این شرکت است. درخشش در بازارهای خارجی بد نیست، اما حساب سود و زیان هم چیز خوبی به نظر می‌رسد. وانگهی؛ ‌ای کاش این حضور چشمگیر در بازارهای جهانی زمانی تلألو یابد، که خودرو در بازار انحصاری داخلی به قیمت واقعی به دست مصرف‌کننده برسد و خودروسازان داخلی در بازاری آزاد، توان رقابت با خودروهای خارجی را داشته باشند! درخشش 12 دستگاه خودروی ایرانی در قلب بازار اروپا یا خودرو‌سازان با مخاطب آمارها شوخی دارند، یا اتفاقی رخ داده است؛ در صفحه 21 گزارش آمار مقدماتی تجارت خارجی در فروردین سال 1390، ذیل «جدول شماره (ت. 1-2) - سه کشور عمده مقصد صادرات خودروی سواری در فروردین ماه سال 1390» جز عراق، دو کشور اروپایی نیز در بین مقاصد «عمده» صادرات خودروی سواری ایران حضور دارند، خوشحال خواهید شد اگر بدانید این دو کشور اروپایی هستند. بله، ما در فروردین ماه به اتریش و رومانی خودروی سواری صادر کرده‌ایم.اما کمی صبر کنید، کل ارزش این صادرات غرور آفرین 46 هزار دلار و کل وزن این صادرات چهار تن است. کلا دو دستگاه خودروی یک تنی به اتریش و دو دستگاه دیگر به رومانی صادر کردیم. قیمت خودروهای صادراتی به اتریش 15 هزار دلار (نزدیک به 15 میلیون تومان) و قیمت خودروهای صادراتی به رومانی هشت هزار دلار (تقریبا برابر هشت میلیون تومان) بوده است.درباره برند و خریداران عمده دو مقصده عمده صادرات خودروی ساخت ایران در قلب اروپا، قاعدتا در گزارش گمرک توضیحی داده نشده است و این پرسشی است که خودروسازان داخلی باید به آن پاسخ دهند.در اردیبهشت امسال هم به قلب اروپا صادرات خودرو داشتیم و دو دستگاه دیگر به رومانی خودرو صادر کردیم و به این ترتیب تعداد خودروهای صادر شده به رومانی به چهار دستگاه افزایش می?یابد، از دیگر سو وزن خودروهای صادراتی در اردیبهشت جمعا یک تن افزایش یافته و به سه تن می‌رسد. ارزش این دو خودرو روی هم 59 هزار دلار بوده است، مشخص نیست خودروی یک و نیم تنی که حدود 5/29میلیون تومان قیمت داشته است، چه برند تولید داخلی بوده، اما بالاخره خودروی صادراتی بوده است.در اردیبهشت اتفاق دیگری هم افتاده، علاوه بر دو دستگاهی که به رومانی صادر شده است، شش دستگاه خودروی سواری نیز به وزن جمعا هفت تن به فرانسه صادر شده است. مجموع این شش دستگاه خودروی صادراتی به فرانسه (دومین کشور عمده مقصد صادرات خودروی سواری در دو ماهه نخست امسال) 88 هزار دلار بوده است. باز هم خریدار و برند خودروها مشخص نیستند. نصف شدن قیمت خودروی صادراتی به عراق خودروسازان داخلی در دو ماهه نخست امسال، تعداد 1528 دستگاه خودرو به وزن تقریبی 1325 تن و به ارزش 7349 هزار دلار به عراق صادر کردند. متوسط قیمت هر خودروی سواری صادراتی به عراق، حدود چهار میلیون و 800 تومان است. مشخص نیست قیمت تمام‌شده کدام خودروی ساخت داخل چهار میلیون و 800 تومان بوده که لااقل این صادرات بدون سود و در جهت کمک به همسایه غربی‌مان محسوب شود.ارزان‌ترین خودروی ساخت داخل، امروز چیزی نزدیک به 5/6میلیون به دست مصر‌ف‌کننده داخلی خودمان می‌رسد، طبیعی است که منطق اقتصادی می‌گوید صادرات باید صرفه اقتصادی هم داشته باشد! جالب است که اگر در ایران و برای مصرف‌کننده داخلی کمتر کاهش قیمتی به چشم می‌خورد، اما درباره مصرف‌کننده عراقی، متوسط قیمت هر دستگاه خودرو ایرانی، در دو ماهه نخست امسال، بیش از 45درصد کاهش داشته و تقریبا نصف شده است. متاسفانه در آمارهای ماهانه خرداد و تیر (آخرین آمار منتشر شده توسط گمرک) دیگر خبری از آمار خودروهای صادراتی ایران به چشم نمی‌خورد! قیمت خودروهای صادراتی و مقاصد عمده صادرات در سال گذشته وضع صادرات خودرو نسبت به امسال به مراتب بهتر بوده است، لااقل در بین مقاصد عمده، آمار‌های «دو دستگاه» به چشم نمی‌خورد! عمده مقاصد صادرات خودروی ایرانی را در سال 89، به ترتیب کشورهای: عراق، سوریه، ونزوئلا، ترکیه و ترکمنستان تشکیل می‌دهند. در سال 89، ارزان‌ترین خودروها به سوریه و گران‌ترین آنها به ترکیه صادر شده است. کشورهای مزبور به ترتیب میانگین ارزش هر خودروی صادراتی عبارتند از؛ ترکیه (میانگین ارزش هر دستگاه بیش از 9795 دلار)، ترکمنستان (میانگین ارزش هر دستگاه 8092 دلار)، عراق (میانگین ارزش هر دستگاه بیش از 6299 دلار)، ونزوئلا (میانگین ارزش هر دستگاه بیش از 5015 دلار) و سوریه (میانگین ارزش هر دستگاه بیش از 4301 دلار).صادرات به ترکمنستان تنها در فروردین 89 در بین مقاصد عمده مشاهده می‌شود و در گزارش ماه‌های بعد خبری از آن نیست. ترکیه نیز در چهار ماهه اول جزو مقاصد عمده به شمار می‌رود، اما در پایان سال، این کشورهای عراق، سوریه و ونزوئلا هستند که سه رتبه برتر مقصد صادرات خودروی ایرانی را به خود اختصاص دادند. در سال 89 به عراق جمعا 65519 دستگاه خودروی سواری به ارزش 412714000 دلار، به سوریه 2497 دستگاه خودرو به ارزش 10741000?دلار و به ونزوئلا 844 دستگاه به ارزش 4233000 دلار خودرو صادر کرده‌ایم. همچنین 45 دستگاه در فروردین 89 به ترکمنستان جمعا به ارزش 364140 دلار و 131 دستگاه هم به ترکیه در چهار ماه نخست سال 89 به ارزش 1283226 دلار خودرو صادر کرده‌ایم. وقتی یک دستگاه خودرو موازنه را متلاطم می‌کند آمار صادرات خودرو در گزارش‌های گمرک به صورت ماهانه نیست، بلکه این آمار به صورت یک ماهه نخست، دو ماهه نخست، سه ماهه نخست... تا 12 ماهه سال منتشر می‌شود. بر این اساس برای دریافت تعداد واردات هر ماه، باید رقم بعدی را از رقم قبلی کشور کم کرد تا میزان واردات در یک ماه خاص به دست آید. با این پیش‌زمینه به سراغ یکی از موارد جالب در این آمار برویم؛ در اردیبهشت سال 89 برای اولین بار ترکیه با 130 دستگاه خودرو، قدم به جمع سه مقصد اصلی صادرات خودروی ایران می‌گذارد و 63/2درصد تعداد صادرات خودروهای ایران را در دو ماهه نخست سال 89 با 130 دستگاه به خود اختصاص می‌دهد.در سه ماهه نخست سال 89 همچنان ترکیه با همان 130 دستگاه قبلی، سومین مقصد عمده صادرات خودروی ایران است، با این تفاوت که سهم این کشور از 63/2درصد از کل تعداد خودروهای صادراتی ایران، به 18/2درصد می‌رسد. تا اینکه در چهار ماهه نخست، که حاصل اضافه شدن آمار تیر به آمارهای قبلی است، ترکیه این بار با یک دستگاه خودروی صادراتی جدید، وارد میدان مقاصد عمده صادرات خودروی ایرانی می‌شود. این یک دستگاه خودرو که در سه ماه و یک فصل در رده سه مقصد اصلی صادرات خودروی ایران اینچنین نقش بازی می‌کند، خود بیانگر پهنه وسیع صادرات خودروی ایرانی است! 27 ماه با صادرات خودرو میانگین قیمت هر دستگاه خودرو نشان می‌دهد، گران ترین خودرو‌ها در اسفند 1388، به ارزش هر دستگاه حدود هفت هزار و 580 دلار (میانگین ماهانه) و ارزان‌ترین خودرو‌ها در خرداد 1389، از قرار هر دستگاه چهار هزار و 494 دلار به فروش رسیدند. در بهمن 1389، صادرات خودرو از نظر تعداد به بالاترین حد خود رسیده و با 11 هزار و 447 دستگاه، بیشترین حجم صادرات را طی 27 ماه مورد بررسی در اینجا به خود اختصاص داده است. کمترین صادرات نیز در اردیبهشت امسال با 311 دستگاه رقم خورد. از نظر ارزش نیز بهمن 1389 با 70 میلیون دلار و اردیبهشت امسال با دو میلیون دلار به ترتیب بیشترین و کمترین ماه‌های صادرات را در 27 ماه مورد بحث به خود اختصاص دادند. بررسی نمودار ارزش و تعداد خودروهای صادراتی به صورت ماهانه نشان می‌دهد طی این 27 ماه، بیشترین صادرات خودرو در دو فصل سرد سال، یعنی پاییز و زمستان رخ داده است و از آن میان آبان تا اسفند هر دو سال 88 و 89 صاحب رتبه هستند. ارزش، وزن، تعداد و میانگین قیمت هر دستگاه خودروی صادراتی را در جدول مشاهده می‌کنید. کاهش 24درصدی قیمت برای مصرف‌کننده خارجی در سال 88 جمعا 41 هزار و 621 دستگاه خودرو به ارزش 280 میلیون دلار از ایران به دنیا صادر شده که میانگین ارزش هر دستگاه خودروی صادراتی در سال88 به میزان 6هزار و 727 دلار ثبت شده است. در سال 1389، مجموعا 69هزار و 613 دستگاه خودرو، به ارزش 434 میلیون دلار از ایران صادر شده است. به بیانی دیگر صادرات خودرو در سال 89 به لحاظ تعداد 25/67درصد و از نظر ارزش 55درصد رشد داشته است. اما صبر کنید؛ اگرچه در تعداد خودرو ما با رشد صادرات مواجه بودیم، اما رشد ارزش صادرات حدودا 17درصد کمتر از رشد تعداد است.این مساله را کاهش 32/7درصدی قیمت میانگین هر دستگاه خودرو حل می‌کند.یعنی اگرچه در بازار داخلی سال به سال با رشد قیمت خودرو مواجه هستیم، اما در بازار صادرات، خودروسازان (که طبیعتا انحصاری و دولتی هستند) به مصرف کننده خارجی تخفیف 32/7درصدی هم داده اند!جالب است بدانید در همین حال، ارزش میانگین هر دستگاه خودروی وارداتی حدودا 2درصد و ارزش کل واردات خودرو به کشورمان 59/7درصد رشد داشته است. خب؛ ظاهرا صادرکنندگان خودرو به کشور ما، مثل ما با مقاصد صادراتشان مهربان نیستند و از تخفیف‌های 7درصدی خبری نیست! امسال اما برنامه به شکل دیگری است، در حالی که قیمت خودرو برای مصرف‌کننده داخلی به سرعت در حال افزایش است و اختلاف قیمت خودرو در برخی مدل‌ها بین قیمت کارخانه و بازار آزاد، به لطف بازار انحصاری سر به فلک می زند، در دوماهه نخست امسال (آخرین تاریخی که آمار صادرات خودرو ثبت شده است، چراکه در آمار خرداد و تیر خبری از آمار صادرات خودرو نیست) میانگین قیمت هر دستگاه خودروی صادراتی 09/24درصد به نفع مصرف‌کننده خارجی کاهش یافته است!در دو ماهه نخست سال 89 مجموعا چهار هزار و 946 دستگاه خودرو به ارزش 67/33میلیون دلار خودرو صادر شده بود، میانگین هر دستگاه خودروی صادراتی در دو ماهه نخست سال 89 برابر شش هزار و 807 دلار بوده است.اما در فروردین و اردیبهشت امسال، مجموعا یک هزار و 548 دستگاه خودرو به ارزش هشت میلیون دلار به خارج از کشور صادر شده است، میانگین ارزش هر دستگاه خودروی صادراتی در این مدت پنج هزار و 167دلار بوده، این یعنی نسبت به مدت مشابه سال قبل، صادرات خودرو به لحاظ تعداد 35/48درصد و از نظر ارزش 06/39درصد کاهش داشته است. تراز تجارت خودرو در سال 88 اختلاف ارزش واردات و صادرات خودرو بیش از 549 میلیون دلار بوده است. تراز تجارت خودروی سواری در سال 89 به منفی 458میلیون دلار می‌رسد و در حال حاضر، در حالی که از اردیبهشت به این سو صادراتی انجام نشده، اما واردات خودرو همچنان ادامه دارد و تراز تجارت خودرو در ایران به منفی 161میلیون دلار رسیده است. به بیان دیگر، در سال 88 تراز تجارت خودرو به میزان 75 به 25درصد و در سال 89 به میزان 67 به 33 درصد به نفع واردات خودرو سنگینی کرده است. اگر چه در چهار ماهه نخست امسال، شاهد کاهش 39درصدی واردات خودرو به کشور هستیم، اما از یک سو میانگین قیمت هر دستگاه خودروی وارداتی از 19 هزار و 568 دلار در چهار ماهه نخست سال 89 به 23 هزار و 87 دلار در چهار ماهه نخست امسال رسیده و شاهد رشد حدودا 18درصدی است و از دیگر سو، نسبت صادرات به واردات خودرو در این مدت 15 به 85، به نفع واردات خودرو شده است.اگرچه نوع و برند خودروهای صادراتی در آمارها مشخص نشده‌اند، اما میانگین قیمت دو خودروی پراید به عنوان ارزان‌ترین و سمند، به عنوان خودروی ملی از دو کارخانه عمده خودروسازی در کشور، چیزی نزدیک به 10 تا 11 میلیون تومان در بازار داخلی است. بی‌شک با توجه به میانگین وزن خودروهای صادراتی که اکثرا بالای یک تن هستند و نظر به وزن پراید، به نظر نمی‌رسد تمام خودروهای صادراتی پراید بوده باشند، بنا بر این طی این 27 ماه، عموما ارزش خودروهای صادراتی چیزی حدود 50درصد ارزان‌تر از بازار داخلی بوده است.اگرچه مدیران خودروساز و مسوولان دولتی، برای تبلیغات خود به پز صادرات خودرو نیاز دارند، اما آیا بهتر نیست پیش از صادرات خودرو و تصاحب بازار‌های جهانی با تخفیف‌های 50درصدی و صادرات دو دستگاهی به رومانی، ابتدا فکری به حال بازار داخلی و قیمت خودروهای مورد استفاده عموم مردم کرد. اگر اینطور نیست و خودروسازان دولتی از محل صادرات خودرو سودی هم داشته اند، بهتر است آمارها با تکیه بر نوع برند و تعداد دقیق اعلام شود تا شائبه زیان ده بودن این صادرات در اذهان مردم از بین برود.

کلمات کلیدی:

▫ میلیون تومان ▫ خودرو ▫ دستگاه بیشتر ...